Bedenimizin biyolojik ve fiziksel bir sınırı vardır ve bunu aşmak birçok insan için imkansızdır. Vücudunun sınırlarını zorlayıp yeni eşiklere yelken açanlar günümüzün olimpiyatçılarıdır. Üstün bir kondisyon ve sarsılmaz bir iradeyle amaçlarına giden yolda durmaksızın çalışırlar. Yeni rekorlar kırmak ve insanın neler yapabileceğini göstermek için oradadırlar. Onlar sadece sıradan değil, atletik sınırların da ötesinde, adeta “zirve” insanlardır. Zirve insan konsepti daha çok kurgusal eserler için kullanılır. Günlük hayatta böyle bir tabirle karşılaşmayız. Bu insanlar ademoğlunun zirvesinde olsa da bize koyulmuş sınırı aşamazlar. Bu sınırın aşıldığı nadir vakalar histerik güç devreye girdiğinde görülmüştür. Histerik güç, insanın kısa bir süreliğine de olsa sınırlarını kaldırmasını ve deyim yerindeyse bir süper insana dönüşmesine yardımcı olur.
Histerik Güç Nedir?
Bu kavramı ilk duyduğumdan bu yana belki de dört sene geçti. Kurgusal eserlerdeki güç sistemleri ve insanın doğadakı sınırları her daim ilgimi çekmeyi başardı. Gelgelelim histerik güç kavramı Türkçe literatürde bulunmuyor. Ne zaman internette aratsam karşıma histeri hâli ya da histerik gülüş çıkıyor. Bu olguyu daha iyi öğrenmek için mecburen İngilizce kaynaklara yönelmeliyiz.
Kanada’daki Victoria Üniversitesinde çalışan nöröbilim profesörü E. Paul Zehr histerik gücü şöyle tanımlıyor: “Yüksek stresli durumlarda ortaya çıkan, normalde bir kişinin gösterebileceği gücün hayal edebileceğimizin çok ötesinde olduğu sıra dışı durumlardır.” Bu durumların sakin koşullarda tekrarlanamayacağını da savunur.
Şüphesiz histerik güç olağanüstü bir olgudur ve ancak ekstrem koşullarda görülebilir. Bu ekstrem durumlar bir hayvanın bize saldırması ya da çok sevdiğimiz birinin tehdit altında olması da olabilir. Bu gibi olaylarda beyin ağrı algısını kapatır ve kaslar bütün gücüyle çalışarak muazzam bir güç üretir.
Tarihteki Örnekleri
Bazı insanlar histerik güç kavramına inanmasalar da geçmişte kayıt altına alınan olaylar olmuştur. Mesela Seyit Onbaşı’nın 276 kg ağırlığındaki mermiyi sırtlayıp da taşıması en güzel ve bilindik örneklerden biridir. Strongman yarışmalarına katılan ya da düzenli olarak vücut geliştiren birisi bu ağırlığı kaldırabilir fakat Seyit Onbaşı gibi sıradan bir asker için mümkün değildir. Seyit Onbaşı olanaksız bir şeyi histerik gücün yardımıyla mümkün kılmıştır. Vatanının işgal edileceği düşüncesi onun bütün kaslarını kullanmasını sağlamıştır.
Seyit Onbaşı Kaynak: Vikipedi
Bunun haricinde çoğu histerik güç vakası araba altında kalan insanların kurtarılmasıyla alakalıdır. Bazı örnekler şunlardır:
- 2006 yılında Lydia Angiyou, hokey oynarken 7 yaşındaki oğlu ve arkadaşlarını tehdit eden bir kutup ayısıyla mücadele etti ve bir avcı tüfekle geri dönene kadar ayıyla fiziksel olarak boğuştu.
- 1962 yılında araba altında kalan bebeğini kurtarmak isteyen anne histerik güç sergileyerek Hulk’ın yaratıcısına ilham verdi.
- 2012 yılında Austin Smith adında bir genç, araba altında sıkışan büyükbabasını kurtardı.
- Bazı Tibet kahinleri vecd halindeyken insanüstü özellikler gösterdiler.
Histerik Güç Bilimsel mi Yoksa Zırva mı?
Histerik gücün gerçekçiliği var mıdır? Bilimsel bir altyapısı var mıdır yoksa saçmalıktan mı bir ibarettir? Aslında histerik güç hem bilimseldir hem de değildir; anekdotaldır. Neden bilimsel kabul edilmeyeceğini açıklayayım. Bir kavramın bilimin sınırları içerisine girmesi için yanlışlanabilmesi, test edilebilmesi ve tekrarlanabilmesi gerekir. “Su 1 atm basınçta yüz derecede kaynar.” ifadesi bilimseldir çünkü farklı yerlerde yapılan deneylerle aynı sonuç tekrarlanabilmiştir. Bu ifade bir deneye tabi tutulmuştur fakat histerik güç için aynısını söylemek mümkün değildir. Bir insanı laboratuvara alıp da “Şimdi senin bir yakınını öldürmeye çalışacağız, bize insanüstü bir güç göster.” diyemezsiniz. Onu strese sokup da bir arabayı yerden kaldırmasını sağlayamazsınız. Bir teste dahil edemezsiniz o bireyleri. Diyelim bir şekilde başarılı oldular ve denek insanüstü güç sergiledi ama bunu tekrarlayabileceğiniz ne malum? İsviçre’deki bir laboratuvarda olan bu deney Japonya’da olacak mı? Hayır, olmayacaktır çünkü histerik güç ekstrem koşullarda kendini gösteren anlık bir olaydır. Dolayısıyla söylentilere ve anekdotlara dayanır.
Gelgelelim arkasındaki mekanizma gerçekten de bilime uygundur. Bildiğimiz biyoloji birikimiyle histerik gücü açıklayabiliriz. Bu da onu bilim dairesi içine sokar. Arkasındaki mekanizma birkaç farklı şeye dayanır.
Hormonlar
Hormonların vücudumuzda çeşitli rolleri vardır. Bu hormonların en ünlülerinden biri olan adrenalin de histerik güç ile ilişkilidir. Vücut stresli anlara iki farklı şekilde tepki verebilir: Savaş ya da kaç! Bu yanıtlar beynimizin amigdala bölgesinde üretilir ve bu bölüm korku ve diğer hislerimizden sorumludur. Amigdala hipotalamusu aktifleştirir ve stres hormonlarının salgılanmasını sağlar. Bu hormonlardan biri adrenalin iken diğeri kortizoldur.
- Adrenalin stresli anlarda imdadımıza yetişen bir kurtarıcıdır. Bir köpekten kaçabilmemizi ya da bize saldıran birine karşı koyabilmemizi sağlar. Kalbimiz daha hızlı çalışır, akciğerlerimiz daha çok temiz hava almaya çalışır, algılarımız keskinleşir, acı hissimiz zayıflar ve kaslarımıza giden kan ve oksijen artar. Bunlar bizi hayatta tutar. Ölüm kalım anında da yoğun bir adrenalin patlaması gerçekleşir ve histerik güç açığa çıkar.
- Kortizol stresle alakalı bir diğer hormondur. Bedenin glikoz depolarına ulaşmasını sağlar.
Tabii tek başına bunlar histerik güce sebep olamaz. Asıl olay beynimizin koyduğu sınırı kaldırmaktır.
Kaynak: Neuroscientifically Challenged
Merkezi Yönetici Teorisi
Vücudumuz normal koşullarda asla kaslarının bütün potansiyelini kullanmaz. Sıradan bir insan yaklaşık yarısını kullanabilir. Bütün kaslarımızı kullanmak kaslarımıza zarar verir, tendonlarımızı koparır ve ömrümüzü kısaltır. Dolayısıyla beynimiz bizi kısıtlar. Kaslarımızı belli bir oranda kullandırtarak hem kaslarımızı hem de ömrümüzü korur. Sinirlerden bir sinyal gelip kaslara ulaşır, kalsiyumlar salgılanır ve kasılma başlar. Bu sinyal bütün kasları-daha doğrusu motor üniteleri- harekete geçiremez ama düzenli antrenman ve motivasyonla daha çok kası verimli bir şekilde kullanmayı öğrenirsiniz. Yine de beynimiz bütün kaslarımızı kullanmamıza izin vermez ve bizi korur. Kaslar çalıştıktan bir süre sonra metabolik atıklar birikir ve bizde yorgunluk hissi oluşturur. Bu da durmamız için bir sinyaldir. Eğer durmazsak kaslara kalıcı bir hasar veririz ve katastrofik çöküş meydana gelir. Beynimiz gücümüzün bir kısmını ekstrem koşullar için bir rezerv olarak saklar.
Kalsiyumu Kullanmak
Histerik gücü ortaya çıkaran bir diğer şey de ekstrem durumlarda kalsiyum kanallarının sonuna kadar açılmasıdır. Protein kinaz A ryanodin reseptörünü fosforile eder. Bu da iskelet kasının inotropisi için elzemdir.
Yazarın Notu
Histerik gücün bilimsel bir açıklaması olsa da bu kavram tıbbi bir gerçek değildir. Arkasındaki mekanizma hala tam olarak çözülebilmiş değildir. Bundan yirmi sene önce golgi tendon organının kasları kısıtladığını ve sporcuların bu kısıtlamayı kaldırdığını düşünüyorlardı lakin bunun yanlış olduğu ortaya çıktı. Kaynakçada belirttiğim kaynaklardan daha detaylı bilgi edinebilirsiniz.
Kaynakça
- Andersson, D. C., Betzenhauser, M. J., Reiken, S., Umanskaya, A., Shiomi, T., & Marks, A. R. (2012). Stress‐induced increase in skeletal muscle force requires protein kinase A phosphorylation of the ryanodine receptor. The Journal of Physiology, 590(24), 6381–6387. https://doi.org/10.1113/jphysiol.2012.237925
- Austin, D. (2024, April 11). ‘Hysterical strength’? Fight or flight? This is how your body reacts to extreme stress. Science. https://www.nationalgeographic.com/science/article/extreme-strength-fight-flight-stress-muscle-power
- Nunatsiaq Haberleri. (n.d.). https://web.archive.org/web/20070927011557/http://www.nunatsiaq.com/archives/60217/news/nunavut/60217_03.html
- Vandergriendt, C. (2020, July 23). How superhuman strength happens. Healthline. https://www.healthline.com/health/hysterical-strength#in-the-news
- Wogle. (n.d.). Central governor and fatigue. Neuromechanics of Human Movement: For Learners by Learners. https://pressbooks.calstate.edu/humanneuromechanics/chapter/central-governor-and-fatigue/